Kiedy: 14 września 2025, godz. 12:00-13:30 (zapisy od 1 września TUTAJ)*

Gdzie: Nowa Synagoga w Gdańsku, ul. Partyzantów 7

W każdym żydowskim domu spotykamy dekoracje ścian nawiązujące do tradycji żydowskiej. Jednym z takich elementów jest Birkat ha-Bait – Żydowskie Błogosławieństwo Domu. Zawiera ono nasze życzenia ochrony domu przed chorobą, złymi myślami, źle życzącymi nam ludźmi, pragnienie pokoju, miłości, radości i wszelkich błogosławieństw.
Jest to także amulet ochronny, tak jak mezuza na framudze, chamsa czy gwiazda Dawida. Czy wierzymy w moc amuletu, czy nie – nie zaszkodzi mieć go w domu.
Będziemy malować, rysować, kleić – zdobić tekst, który otrzymacie Państwo zarówno po hebrajsku, jak i po polsku.
Będzie twórczo! Tak na swoje warsztaty zaprasza Hanka Kossowska.

„Błogosławiony ten dom błogosławieństwem Niebios.
Oby był jak drzewo zasadzone nad strumieniami wody.
Niech panują w nim miłość i cnota,
Nie będzie w nim kłopotów i złych życzeń, nad którymi nie miałbyś mieć kontroli.
W tym domu będzie słychać tylko radość.
Otrzymuje on błogosławieństwo dostatku i sukcesu.”

*Zapisy na warsztaty od 01.09.2025 r. 

Kiedy: 13 września 2025, godz. 16:15-17:30
Gdzie: Biblioteka Manhattan (II p.), Al. Grunwaldzka 82, Gdańsk

„Chasydzka maszyna parowa i inne opowiadania. Antologia prozy jidysz (XVI-XXI w.)” przybliży wyjątkową antologię prozy jidysz, obejmującą utwory od XVI wieku po współczesność. To pierwsze tak kompleksowe wydanie w j. polskim, podzielone na cztery części odpowiadające kluczowym epokom historycznym, z wprowadzeniami i notami biograficznymi autorów. Publikacja prezentuje zarówno klasyków, jak Icchok Lejbusz Perec czy Szolem Alejchem, jak i mniej znanych, lecz istotnych twórców i twórczynie, odkrywając literaturę jidysz w jej różnorodności tematycznej i społecznej. Nowoczesna szata graficzna Aleksandry Czudżak, stanowiąca współczesne interpretacje wizualne, czyni tom atrakcyjnym również dla młodszych odbiorców. Joanna Degler (redaktorka książki) opowie o znaczeniu tej publikacji w kontekście przywracania pamięci o żydowskim dziedzictwie literackim, jego wpływie na polską historię i kulturę oraz roli literatury jidysz w dzisiejszej refleksji nad tradycją i nowoczesnością. Spotkanie skierowane jest do wszystkich zainteresowanych literaturą piękną, kulturą żydowską i procesem odkrywania zapomnianych dzieł.

Kiedy: 13 września 2025, godz. 14:30–15:45

Gdzie: Biblioteka Manhattan (II p.), Al. Grunwaldzka 82, Gdańsk

Ta książka ma dwa tematy. Pierwszym jest zjawisko autografii: różne sposoby ustanawiania relacji między tekstem artystycznym a osobą autora czy autorki – tekstowego, podmiotowego utrwalania śladów ludzkiej egzystencji. Temat drugi to literatura żydowska uprawiana w językach nieżydowskich, a w szczególności literatura polsko-żydowska drugie połowy XX wieku.

Pisarstwo takich autorów jak Kazimierz Brandys, Ida Fink, Hanna Krall, Stanisław Lem, Artur Sandauer, Julian Stryjkowski powraca do tematów zatartego rodowodu, dwoistości, odejścia, niewypowiedzianej traumy, utraty. Twórcy ci na różne sposoby inscenizują problematykę braku porozumienia, nietożsamości, wykorzenienia, obcości czy odrzucenia, a zarazem usilnie poszukują rozumiejącego kontaktu i bliskości.

Z tych rozbieżnych impulsów wypływa swoistość autografii polsko-żydowskich. Balansują one na granicy prywatnego i publicznego, indywidualnego i zbiorowego, odsłonięcia i zakrycia, szyfru i ujawnienia. Tekst pisany dla siebie staje się tu tekstem dla innych. Tekst jednostkowy stapia się z wielotekstem twórczości własnej, a czasem także cudzej. Mówienie o sobie jest zarazem mówieniem o innych i w imieniu innych. Przeciw milczeniu. Przeciw samotności. Przeciw śmierci. Przeciw zapomnieniu. Spotkanie z autorem Marcinem Wołkiem.

Kiedy: 11 września 2025, godz. 20:30–21:30 

Gdzie: Nowa Synagoga w Gdańsku, ul. Partyzantów 7

Spektakl muzyczny w reżyserii Olka Mincera, wraz z muzyczną oprawą Riccardo Battisti w oparciu o dramaturgię Yosuke Takiedo, to muzyczna opowieść o Mordechaju Gebirtigu, żydowskim bardzie, poecie i pisarzu, znanym ze swego przedwojennego repertuaru, często wesołych i melancholijnych piosenek. Ponieważ w większości przypadków brakuje oryginalnej muzyki wojennych tekstów, artyści idąc śladem innych twórców, starali się znaleźć odpowiednią formę, aby odżyły znowu, przeznaczone przecież do śpiewania, teksty w jidysz. Twórcy zachowali jak najbardziej precyzyjną chronologię utworów, bo każda z piosenek jest wpisana w konkretny okres okupacji. Sytuacja z jej początków była inna niż w rok później czy przed samą śmiercią poety. Początkowy smutek przechodzi w zawód i rozpacz, później w rezygnację i ból. Ale często jest też nadzieja, tęsknota i chęć przekazania radości umęczonym ludziom, odrobinę beztroski dla najmłodszych mieszkańców krakowskiego getta czy Łagiewnik. Razem z Gebirtigiem został zastrzelony w czasie akcji deportacyjnej jego przyjaciel Abraham Neumann, znany przed wojną krakowski pejzażysta i nauczyciel malarstwa w jerozolimskiej Akademii Sztuk Pięknych i Wzornictwa Bezalel, którego obrazy są częścią spektaklu. Nicią przewodnią spektaklu jest opowieść trzeciego bohatera historii, języka żydowskiego/jidysz, Mame Łuszn (języka matki), także ofiary Zagłady. Pomagają mu dwaj zagubieni klezmerzy/aktorzy wplątani w sceniczny rytuał oblucji.
Artyści dziękują Gabrielowi Coenowi oraz Anicie i Ettore za nagranie muzycznych fragmentów.