Kiedy: 5 września 2026 r., godz. 15:30–16:30
Gdzie: Biblioteka Manhattan, al. Grunwaldzka 82, Gdańsk (poziom +2)
Profesor Joanna Degler zaprasza na wydarzenie łączące opowieść performatywną z warsztatem wspólnego czytania: spotkanie wokół żydowskich ogłoszeń matrymonialnych publikowanych w prasie jidysz na terenach dawnej Polski (Wilno/Warszawa) w latach 1908–1930. Punktem wyjścia są efemeryczne, rzadko zachowane tytuły prasowe, które przejmowały funkcję tradycyjnego swata i przenosiły negocjacje małżeńskie do przestrzeni druku, abonamentu i korespondencji.
W centrum projektu stoją ogłoszenia jako „mikrohistorie”: krótkie autoportrety, które w skondensowanej formie niosą informacje o pragnieniach i lękach, ale też o realiach życia codziennego. Formuła anonsów wymusza selekcję cech (wiek, status, wykształcenie, pochodzenie, pieniądze, elementy wyglądu, charakter) i dzięki temu pozwala zobaczyć, jak w nowoczesnym medium kodowano klasę, religijność, aspiracje, mobilność oraz wyobrażenia o „dobrym” małżeństwie.
Wątek migracji – kluczowy także dla dzisiejszych doświadczeń (mobilność, rozproszone rodziny, „szukanie bliskości na odległość”) – wybrzmi poprzez ogłoszenia, w których małżeństwo bywa wprost przedstawione jako sposób „opuszczenia kraju” (np. warunek: posiadanie 500 dolarów i krewnych za granicą). Z drugiej strony pokażę, że w tych samych formułach mogą pojawiać się napięcia i niepokoje: badawczo da się postawić pytanie o ryzyko nadużyć i o to, czy część anonsów mogła wpisywać się w proceder wywozu kobiet. To bardzo aktualne, bo każe ostrożnie czytać „romantyczny” język ogłoszeń jako fragment historii przemocy i ekonomii zależności.
Trzecią osią wydarzenia będzie cielesność i seksualność. Prasa matrymonialna nie była wyłącznie kolumną ogłoszeń: drukowała teksty o modzie, zdrowiu, kanonach piękna, higienie, a nawet porady medyczne dotykające kwestii seksualnych (w tym lęków przed chorobami wenerycznymi i pytania o bezpieczeństwo przedślubne). W jednym z tytułów nowoczesność dosłownie wchodzi w kadr: okładki i fotografie przedstawiają kobiece ciało jako emblemat moderne (sport, nagość wakacyjna, flapperka, art déco), a reklamy mapują aspiracje (kosmetyki, kursy, styl życia).