Kiedy: 6 września 2026 r., godz. 16:30–18:00

Gdzie: Nowa Synagoga, ul. Partyzantów 7, Gdańsk

Spotkanie z opiekunem dziedzictwa żydowskiego to rozmowa o ludziach, którzy na co dzień strzegą pamięci o dawnych społecznościach – często w miejscach, które zniknęły z mapy współczesności. To oni porządkują zapomniane cmentarze, dokumentują inskrypcje, ratują materialne ślady obecności Żydów w małych miejscowościach i dużych miastach. Ich praca łączy wiedzę historyczną, wrażliwość i odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo. Spotkanie z Damianem Rączką pozwala poznać ich doświadczenia, motywacje i codzienne wyzwania, a także zrozumieć, jak ważną rolę pełnią w zachowaniu pamięci i budowaniu dialogu międzykulturowego dziś.

Kiedy: 6 września 2026 r., godz. 12:00–14:00 (obowiązują zapisy) 

Gdzie: Nowa Synagoga, ul. Partyzantów 7, Gdańsk

Niestety wciąż – zarówno na polu naukowym, jak i w potocznym rozumieniu – pokutuje stereotyp komiksu jako rozrywki dziecięco‑młodzieżowej, atrakcyjnej formy dla młodego i niewymagającego czytelnika. A jednak przykład Mausa A. Spiegelmana pokazuje, że to właśnie komiksowe medium może być szczególnie istotne w kształtowaniu pamięci i świadomości, także – a może przede wszystkim – w odniesieniu do osób dorosłych. Badacze Holokaustu zgodnie wskazują, że to właśnie nagrodzony Pulitzerem komiks A. Spiegelmana stał się istotnym elementem dyskusji o (nie)wyrażalności Holokaustu i potencjalnych formach ekspresji jednostkowej pamięci.
Podczas spotkania prowadzonego przez Annę Kuchtę przedstawiony zostanie fenomen Mausa na tle kategorii takich jak komiks historyczny czy też powieść graficzna, a uczestnicy warsztatów będą mogli wspólnie pochylić się nad konkretnymi kadrami z komiksu i poddać je analizie.

Zapisy na warsztaty od 20 sierpnia. 

Kiedy: 5 września 2026 r., godz. 15:30–16:30

Gdzie: Biblioteka Manhattan, al. Grunwaldzka 82, Gdańsk (poziom +2)

Profesor Joanna Degler zaprasza na wydarzenie łączące opowieść performatywną z warsztatem wspólnego czytania: spotkanie wokół żydowskich ogłoszeń matrymonialnych publikowanych w prasie jidysz na terenach dawnej Polski (Wilno/Warszawa) w latach 1908–1930. Punktem wyjścia są efemeryczne, rzadko zachowane tytuły prasowe, które przejmowały funkcję tradycyjnego swata i przenosiły negocjacje małżeńskie do przestrzeni druku, abonamentu i korespondencji.
W centrum projektu stoją ogłoszenia jako „mikrohistorie”: krótkie autoportrety, które w skondensowanej formie niosą informacje o pragnieniach i lękach, ale też o realiach życia codziennego. Formuła anonsów wymusza selekcję cech (wiek, status, wykształcenie, pochodzenie, pieniądze, elementy wyglądu, charakter) i dzięki temu pozwala zobaczyć, jak w nowoczesnym medium kodowano klasę, religijność, aspiracje, mobilność oraz wyobrażenia o „dobrym” małżeństwie.
Wątek migracji – kluczowy także dla dzisiejszych doświadczeń (mobilność, rozproszone rodziny, „szukanie bliskości na odległość”) – wybrzmi poprzez ogłoszenia, w których małżeństwo bywa wprost przedstawione jako sposób „opuszczenia kraju” (np. warunek: posiadanie 500 dolarów i krewnych za granicą). Z drugiej strony pokażę, że w tych samych formułach mogą pojawiać się napięcia i niepokoje: badawczo da się postawić pytanie o ryzyko nadużyć i o to, czy część anonsów mogła wpisywać się w proceder wywozu kobiet. To bardzo aktualne, bo każe ostrożnie czytać „romantyczny” język ogłoszeń jako fragment historii przemocy i ekonomii zależności.
Trzecią osią wydarzenia będzie cielesność i seksualność. Prasa matrymonialna nie była wyłącznie kolumną ogłoszeń: drukowała teksty o modzie, zdrowiu, kanonach piękna, higienie, a nawet porady medyczne dotykające kwestii seksualnych (w tym lęków przed chorobami wenerycznymi i pytania o bezpieczeństwo przedślubne). W jednym z tytułów nowoczesność dosłownie wchodzi w kadr: okładki i fotografie przedstawiają kobiece ciało jako emblemat moderne (sport, nagość wakacyjna, flapperka, art déco), a reklamy mapują aspiracje (kosmetyki, kursy, styl życia).

Kiedy: 5 września 2026, godz. 18:30–20:00

Gdzie: Biblioteka Manhattan, al. Grunwaldzka 82, Gdańsk (poziom +2)

Zapraszamy na spotkanie z Bellą Szwarcman-Czarnotą, która opowie o Kadii Mołodowskiej - jednej z najważniejszych postaci literackich tworzących w jidysz. Pisała przede wszystkim wiersze, ale i opowiadania, powieści, eseje oraz teksty publicystyczne. Urodziła się w Berezie Kartuskiej, przez jakiś czas mieszkała w Warszawie, a w 1935 r. wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie mieszkała do końca życia, tzn. do 1974 r., z trzema latami przerwy, kiedy to tworzyła i żyła w Izraelu.
W 1942 r. Mołodowska wydała napisaną w jidysz książkę Fun Lublin biz Nju Jork. Togbuch fun Riwke Zilberg (Z Lublina do Nowego Jorku. Dziennik Rywki Zylberg). Jest to fikcyjny pamiętnik dwudziestoletniej dziewczyny, która opuszcza Polskę, by wyemigrować do Nowego Jorku w przededniu wybuchu II wojny światowej. Mołodowska była już wtedy świadoma tego, co dzieje się z Żydami w Polsce. Miała również, towarzyszące wielu Żydom, którzy znaleźli schronienie w Ameryce, ogromne poczucie winy, że jej bliscy pozostawieni w Polsce cierpią, ona zaś żyje bezpiecznie.
Rywka Zylberg dołączyła do swojej bliskiej rodziny, która już osiadła w Ameryce, po śmierci matki. Zostawiła w rodzinnym Lublinie ojca, braci i chłopaka, z którym się spotykała. Ich los był przedmiotem jej ciągłych trosk i cierpienia. Zamieszkała w Nowym Jorku z siostrą swojej matki i jej rodziną. Pierwszy wpis nosi datę 15 grudnia 1939 r. Rywka ma, rzecz jasna, trudności adaptacyjne – jej krewni‑rówieśnicy mówią łamanym jidysz i szydzą z jej angielszczyzny oraz zniszczonej, niemodnej odzieży. Nie chcą słuchać o jej przeżyciach i kłopotach, natomiast starsze pokolenie ciągle dopytuje o życie „w starym kraju”, w dawnym mieście. Rywka pragnie jak najszybciej się zaadaptować – znaleźć pracę, być może miłość, dostosować się do nowego stylu życia.
W swojej autofikcji Mołodowska porusza wiele istotnych problemów, na jakie natykali się żydowscy imigranci. Ona sama – na kilka lat przed Rywką – przebyła podobną drogę. Nie należy jednak wysnuwać zbyt daleko idących analogii jej losów z życiem jej bohaterki. Mołodowska wyjechała z Polski jako kobieta w średnim wieku, uznana w świecie żydowskim poetka. Nie szukała także towarzysza życia, gdyż była już zamężna i po kilku burzliwych latach weszła w okres stabilizacji w związku.
A jednak coś musiało łączyć autorkę z jej bohaterką – Mołodowska przez pewien czas pisywała dla prasy jidyszowej teksty, portrety kobiet żydowskich. Teksty te, z jakiegoś powodu, podpisywała nie swoim imieniem i nazwiskiem, lecz właśnie: Rywka Zylberg.